146

 

ถ้าหากพูดถึงประเทศญี่ปุ่น สิ่งที่คนทั่วโลกจะนึกถึงเป็นอันดับแรก ๆ คงหนีไม่พ้นวัฒนธรรมการแต่งกายด้วยชุดกิโมโน เพราะไม่เพียงแค่มีลวดลายสวยงาม แต่ยังเต็มไปด้วยเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ที่มาพร้อมกัน ด้วยความที่ชุดกิโมโนเป็นวัฒนธรรมที่จับต้องได้ง่าย คนเชื้อชาติไหน ๆ ก็หยิบยืมมาใส่กันได้ มันเลยเป็นหนึ่งในวัฒนธรรมที่คนญี่ปุ่นสื่อสารออกไปให้คนทั่วโลกได้รู้จัก จึงไม่แปลกนักที่เราจะได้เห็นกิโมโนกันผ่านสื่อทั้งหลาย เช่นมังงะ อนิเมะ ละครหรือภาพยนตร์ต่าง ๆ

คำว่ากิโมโน มาจากการผสมคำกันระหว่าง “กิ” (Ki) ที่หมายถึง สวมใส่ กับคำว่า “โมะโนะ” (Mono) หมายถึงสิ่งของ พอมารวมกันคำว่า กิโมโน เลยแปลว่า “สิ่งที่สวมใส่” ลักษณะทั่วไปคือเป็นชุดคลุมขนาดยาว และมีหลายชั้นทับกันโดยมีเข็มขัดหรือ “โอบิ” เป็นตัวคั่นระหว่างท่อนบนและล่าง แต่ละครั้งของการใส่กิโมโนจึงต้องมีขั้นตอนอันซับซ้อน และต้องมีผู้ช่วย สันนิษฐานกันว่าชุดกิโมโนได้รับอิทธิพลมากจากชุด “ฮันฟุ”  ของจีน และเริ่มเป็นที่นิยมตั้งแต่ยุคเฮอัน (ค.ศ. 794 – 1192) ที่กิโมโนถูกตกแต่งให้มีสีสันฉูดฉาดมากขึ้น จนเรียกว่าเริ่มเป็นแฟชั่นของคนยุคนั้นแล้ว

อย่างไรก็ตาม ช่วงเวลาที่น่าสนใจของชุดกิโมโน คือในยุคเอโดะ หรือประมาณปี ค.ศ. 1600 – 1868 นู่นเลย โดยยุคนี้กิโมโนได้กลายเป็นเครื่องมือทางชนชั้นอย่างชัดเจน เพราะสังคมยุคเอโดะถือเป็นยุครุ่งเรืองของพลพรรคซามูไร โดยซามูไรตระกูลใหญ่ ๆ จะมีสีและสัญลักษณ์ของตัวเอง นอกจากนี้ ชุดกิโมโนยังสะท้อนความละเมียดละไมทางศิลปะด้วย เนื่องจากแต่ละตระกูลต้องแข่งขันกันออกแบบกิโมโนให้มีลักษณะโดดเด่นเฉพาะตัวกันมากที่สุด เพื่อให้กิโมโนของตระกูลตัวเองต้องเท่ และได้เดินโชว์ในเมืองได้อย่างสมศักดิ์ศรี

 

fa20130103t1a

 

แต่กิโมโนก็คล้ายกับวัฒนธรรมอื่น ๆ ทั่วโลก คือเมื่อมีจุดสูงสุด ก็ต้องมีวันที่คลายความนิยมลงไปตามธรรมชาติ หลังจากที่ญี่ปุ่นเปิดประเทศมากขึ้น วัฒนธรรมตะวันตกก็ไหลเข้ามาพร้อมกับการค้าขาย คนญี่ปุ่นก็นิยมเสื้อผ้าแบบฝรั่ง ๆ มากกว่าเดิม จนกิโมโนเหลือพื้นที่น้อยลงแค่เพียงการใส่ในโอกาสพิเศษเท่านั้น ปัจจุบัน คนญี่ปุ่นเลยจะใส่ชุดกิโมโนออกจากบ้านเพียงไม่กี่วันในหนึ่งปี โดยหลัก ๆ แล้วก็จะมีดังต่อไปนี้ฮะ

วันฉลองความเป็นผู้ใหญ่ หรือ Coming of Age ที่วัยรุ่นอายุครบ 20 ปี ก็จะใส่ชุดกิโมโนสวย ๆ ออกไปศาลเจ้าเพื่อทำพิธีกัน กิโมโนรูปแบบนี้จะค่อนข้างมีสไตล์ที่แฟชั่นมาก ๆ เนื่องจากคนใส่เป็นวัยรุ่นนั่นเอง

 

0H9A0055

 

วันแต่งงาน จะเป็นกิโมโนที่ค่อนข้างจัดเต็ม เพราะจะมีหลายชั้นหลายทบมาก ๆ กิโมโนในแบบนี้จะเน้นความสง่างามกว่ากิโมโนในโอกาสอื่น ๆ

 

0155

 

งานศิลปะวัฒนธรรม เช่น งานดื่มชา งานที่ต้องเล่นดนตรีย้อนยุค หรือไปเทศกาลงานวัดต่าง ๆ

 

kyoto-tea-ceremony-2-M

 

ชุดกิโมโนจึงไม่ใช่ว่าคิดจะอยากใส่ก็ใส่ หรืออยากเอาไปเดินห้างก็ใส่ไป แต่ต้องขึ้นอยู่โอกาสพิเศษเท่านั้น การใส่แต่ละครั้งคนญี่ปุ่นยังต้องคำนึงถึงมีรายละเอียดเฉพาะตัวด้วย กิโมโนชุดเดียวไม่ใช่ว่าจะใส่เดินได้ในทุกสถานที่ พูดให้เห็นภาพคือ ชุดกิโมโนสำหรับวันจบการศึกษาก็แบบหนึ่ง ใส่วันฉลองบรรลุนิติภาวะก็แบบหนึ่ง ใส่ไปงานวัดก็แบบหนึ่ง ถึงที่สุดแล้วการใส่ชุดกิโมโนจึงอยู่ภายใต้ Time & Space ของตัวมันเอง

ที่สำคัญการใส่ชุดกิโมโนก็ยังมีเงื่อนไขหลายอย่าง เช่นเรื่องฤดูกาล โดยเฉพาะในหน้าร้อนนี่คนญีปุ่นแทบจะไม่ใส่กันเลย ส่วนใหญ่จะเปลี่ยนเป็นชุดยูคาตะที่ดูลำลองมากกว่า เนื่องจากมันโปร่งสบายเหมาะกับอากาศร้อน

ปัญหาเรื่องราคาของชุดกิโมโนก็น่าสนใจเหมือนกัน อย่างน้อย ๆ จะตัดกันอย่างราคาให้ถูกที่สุดก็ราว ๆ 30,000 เยน หรือเท่ากับ 8,000 – 9,000 บาท หรือเฉลี่ยทั่วไปที่นิยมซื้อกันก็ราคากว่า 50,000 เยน หรือราว ๆ 15,000 บาท คนที่มีฐานะหน่อยก็ไม่น่าจะมีปัญหาที่จะตัดกิโมโนใหม่ ๆ แต่สำหรับครอบครัวที่ฐานะไม่ดีก็นิยมนำกิโมโนแบบของพ่อแม่แทนมาส่งต่อให้ลูกหลานแทน ไม่เพียงแค่นั้น วิธี/ขั้นตอนการใส่ชุดกิโมโนนี่ถือเป็นหนึ่งในสิ่งของที่คนญี่ปุ่นปวดหัวมากที่สุด เพราะมันต้องทับหลายชั้น พาดนู่นพาดนี่ ซับซ้อนไปหมด จนถึงกับต้องมีการเข้าคอร์สเรียนสวมชุดกิโมโนให้ถูกต้องกันเลย

เขียนมาถึงตรงนี้ คงจะเห็นภาพแล้วว่า ชุดกิโมโนไม่เพียงถูกเคลือบด้วยค่านิยมและภาพลักษณ์เชิงชนชั้น หากเป็นชุดที่สวงนไว้ใส่แค่บางโอกาสและเงื่อนไขเต็มไปหมด ดังนั้น ถ้าประเทศไทยจะหยิบเอามากิโมโนมาเป็นต้นแบบรณรงค์ให้คนไทยชุดไทยออกนอกบ้านมากขึ้น ก็คงจะต้องศึกษาถึงบริบทที่อยู่เบื้องหลัง และอาจจะต้องดูกันด้วยว่าจะปรับใช้ให้เหมาะกับยุคสมัยกันอย่างไรให้เหมาะสม

 

Credit ภาพจาก

Tokyo Girls Update , Moshi Moshi-Nippon , SandySou , Inside Kyoto

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s